Басты бет » Материалдар

Материалдар


ЯЗЫКИ И КУЛЬТУРЫ ПРЕДСТАВИТЕЛЕЙ ОСНОВНЫХ ЭТНОСОВ КАЗАХСТАНА ЧЕРЕЗ ПРИЗМУ КАЗАХСТАНСКОЙ МОДЕЛИ МЕЖЭТНИЧЕСКОГО СОГЛАСИЯ

ISSN: 2710-3994 Volume 2 Number 30 (2022) 4-18  МРНТИ 03.61.00                                                       https://doi.org/10.51943/2710-3994.2022.2.74 А.Т. Абдулина*  Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова. Казахстан, Алматы. *Корреспондирующий автор E-mail: abd_aksunkar@mail.ru (Абдулина) Аннотация. В суверенном Казахстане проводится целенаправленная государственная политика по формированию единого казахстанского народа на основе единой казахстанской идентичности при сохранении языкового и культурного плюрализма. Этнополитика укрепляет межконфессиональное и межэтническое согласие как основу национальной безопасности. Государственная политика развития казахского языка, миграционные и демографические процессы привели к утверждению общей тенденции в области системы образования на постепенное увеличение числа учащихся и школ с казахским языком обучения. Представители крупных этносов Казахстана также имеют возможность получать среднее образование на родных языках, однако нарастает процесс сокращения национальных школ, вызывающий недовольство среди многих этносов. В ходе этноязыковых процессов наблюдается формирование биязычного социально-коммуникативного пространства с преобладанием казахского и русского языков. Однако наличие противоречий в языковой сфере, национально-языковой неудовлетворенности со стороны некоренных этносов остается главным конфликтогенным фактором в республике. В области СМИ с русским языком начал конкурировать казахский язык, имеющий весомый политический ресурс, однако необходимо расширить права этнических меньшинств на доступ к СМИ, вещающим на их родных языках. Большую работу по сохранению и развитию этнических культур проводит Ассамблея народа Казахстана и региональные и национальные культурные центры. Ключевые слова: Ассамблея народа Казахстана, идентичность, культура, толерантность, этнос, этнополитика, язык.

ЕСІМ ЖӘНЕ ТҰРСЫН ХАНДАР АРАСЫНДАҒЫ ТАЛАС-ТАРТЫСТЫҢ КЕЙБІР МӘСЕЛЕЛЕРІ (ШЕЖІРЕ МЕН АУЫЗША ТАРИХ МАТЕРИАЛДАРЫ БОЙЫНША)
ҒТАМР 03.19.00 DOI 10.51943/2710_3994_2022_1_20

<b>Г.Е. Сабденова¹</b><a href="https://orcid.org/%200000-0002-5090-7992">ID</a><b>, Д.С. Байгунаков²*</b><a href="https://orcid.org/%200000-0003-3741-9721">ID</a><b> </b><div><b><br /></b><div>¹Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, Алматы қ., Қазақстан</div><div>²Абай атындағы ҚазҰПУ, Алматы қ., Қазақстан </div><div>*Автор-корреспондент </div><div>E-mail: gulmiras2801@gmail.com (Сабденова), dosbol_bs@mail.ru (Байгунаков) </div><div style="text-align:justify;"><b>Аңдатпа.</b> Отандық тарихнамада орын алып отырған ауызша тарих пен халықтық дереккөздері, әсіресе шежіре мәнінің ұлғая түсуі тарих ғылымының дамуындағы маңызды үдерістер қатарында. 1626-1627/28 жылдардағы Есім хан мен Тұрсын ханның саяси және әскери текетіресі зерттеудің нысаны болып табылады. Ал Тұрсын хан ішкі саясатының бағыттары және Есім ханға қарсы жүргізген әскери қадамдарының әуелгі себептері және оның құрамдас бөлігі ретіндегі отандық соғыс қасіреті зардаптары зерттеу пәні ретінде алынып отыр. Зерттеудің хронологиялық шегі осы кезеңдермен белгіленеді де, ХVІІ ғ. алғашқы ширегіндегі мейлінше тұнып тұрған жайттарға кеңінен назар аударылады. Қазақ шежіресі, сондай-ақ ауызша тарих өзара соғыс зардаптары туралы кең әрі терең мәліметтерді сақтап қалған. Сол кездегі соғыстың сұмдық зардаптарын адам құрбандары мен заттай шығындарға ұшыраған дулат, қатаған және басқа да тайпалар шеккен болатын. Дулат тайпасының (шуылдақ руы) шежіре материалдары мен ауызша тарихы халық жадында Тұрсын ханның кейбір қастық істері, құпия сөз байласулары мен қасастық әрекеттері жайлы мәліметтер сақтап қалған. Кейіннен мұндай іс-әрекеттер екі билеуші арасындағы өшпенділікті тұтатқан болуы да ықтимал. Мақалада талданып отырған сауалдар әлі зерттеліне қоймаған әрі практикалық тұрғыдан отандық ғылыми әдебиеттерде кешенді түрде қарастырылмаған деуге болады. </div><div style="text-align:justify;"><b>Түйін сөздер:</b> Қазақ хандығы, Есім хан, Тұрсын хан, шежіре, ауызша тарих, текетірес. </div></div>

МОБИЛИЗАЦИЯ ЛЮДСКИХ И МАТЕРИАЛЬНЫХ РЕСУРСОВ КАЗАХСТАНА НА ОБОРОНУ СССР
ҒТАМР 03.20.00 DOI 10.51943/2710_3994_2022_1_5

К.С. Алдажуманов¹<a href="https://orcid.org/0000-0002-6915-0459"> ID</a>, К.З. Кыпшакбаев² <div>¹Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова, Казахстан, г. Алматы  </div><div>²Высший колледж университета «Болашак», Казахстан, г. Кызылорда </div><div>*Корреспондирующий автор</div><div>E-mail: kaidar.aldazhum@mail.ru (Алдажуманов)  </div><div style="text-align:justify;"><b>Аннотация.</b> В статье рассматриваются проблемы мобилизации людских и материальных ресурсов Казахстана в условиях военного времени. По выявленным данным, в годы войны 1941-1945 годов 24% населения республики было мобилизовано на оборону СССР и в Трудовую армию. Как показывает анализ документов, перестройка народного хозяйства на военные рельсы был осуществлен с июля 1941 г. по июль 1942 г. За это время в республике было размещено более 1600 эвакуированных предприятий, 142 из них начали давать продукцию военного предназначения. Была перестроена работа всех наркоматов, а также транстпортной системы. В статье также рассматривается мобилизация ресурсов сельского хозяйства. В 1941-1942 гг. в республике была расширена площадь посевных культур. Кроме того в статье показана деятельность общественных органов по оказанию добровольной помощи фронту, по сбору средств на постройку танковых колоны, авиаэскадрилий и другой техники. В входе исследование авторы пришли к выводу о том, что в годы войны все ресурсы Казахстана были мобилизованы на оборону СССР. Из 1 млн 367 тысяч, воевавших на фронтах войны казахстанцев каждый второй остался на полях битвы. 700 тысяч казахстанцев работали в трудовой армии (из них 200 тысяч казахов). Большинство из них трудились за пределами республики. </div><div style="text-align:justify;"><b>Ключевые слова: </b>война, мобилизация, эвакуация, трудовая армия. </div>


«edu.e-history.kz» электрондық ғылыми журнал 1(29), 2022

«Еdu.e-history.kz журналы (Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Байланыс, ақпараттандыру және ақпарат комитетінде тіркелген, тіркеу туралы куәлік: 29.10.2014 ж. № 14602-ИА) – тарихи зерттеулердің нәтижелері ұсынылатын электрондық ғылыми басылым. 2014 жылдан бастап шығарылады. <div><br /></div><div>Журнал «Edu.e-history.kz» (зарегистрирован в Комитете связи, информатизации и информации Министерства по инвестициям и развитию Республики Казахстан, свидетельство о регистрации: 29.10.2014 № 14602-ИА) – электронное научное издание для публикации результатов исторических исследований. Издается с 2014 года. </div><div>Journal «Edu.e-history.kz» (registered at the Committee for Communications, Informatization and Information of the Ministry for Investments and Development of the Republic of Kazakhstan, registration certificate: 10/29/2014 No. 14602-IA) is an electronic scientific edition for publishing the results of historical studies. Published since 2014. </div>


«edu.e-history.kz» электрондық ғылыми журнал 3(27), 2021

«Еdu.e-history.kz журналы (Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Байланыс, ақпараттандыру және ақпарат комитетінде тіркелген, тіркеу туралы куәлік: 29.10.2014 ж. № 14602-ИА) – тарихи зерттеулердің нәтижелері ұсынылатын электрондық ғылыми басылым. 2014 жылдан бастап шығарылады. <div><br /></div><div>Журнал «Edu.e-history.kz» (зарегистрирован в Комитете связи, информатизации и информации Министерства по инвестициям и развитию Республики Казахстан, свидетельство о регистрации: 29.10.2014 № 14602-ИА) – электронное научное издание для публикации результатов исторических исследований. Издается с 2014 года. </div><div>Journal «Edu.e-history.kz» (registered at the Committee for Communications, Informatization and Information of the Ministry for Investments and Development of the Republic of Kazakhstan, registration certificate: 10/29/2014 No. 14602-IA) is an electronic scientific edition for publishing the results of historical studies. Published since 2014.<br /></div>