Главная » Материалы » 94(574) (5-191.2) «20/30»:323.17/ «Қазақстан тарихы» оқу құралы қазақ және орыс мәдениеттерінің қиылысында: ерекшеліктері мен ұсыныстар

М.Д. Шаймерденова, Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер академиясының проф., т.ғ.к., mena_MS@mail.ru;А.А. Кульшанова, Т. Жүргенов ат. Қазақ Ұлттық Өнер академиясының профессоры, т.ғ.к. E-mail: armankulshanova@mail.

94(574) (5-191.2) «20/30»:323.17/ «Қазақстан тарихы» оқу құралы қазақ және орыс мәдениеттерінің қиылысында: ерекшеліктері мен ұсыныстар

Электронный научный журнал «edu.e-history.kz» № 3(15), 2018

Теги: мәдениетаралық байланыс., мектеп оқулықтары, мәдени байланыстар, әлемдік-тарихи үдеріс, түркі-славяндық қарым-қатынас, инновация
Аннотация:
Мақалада инновациялық мүмкіндіктер, көпсалалы мәдениет тұрғысынан, пәнаралық байланыс және оқушылардың жас ерекшеліктері ескеріле отырып дайындалған қазақстандық оқулықтардың үлгісіне арналған. Тарихи өткен мен, тарихи мұраны біріктіретін Қазақстан мен Ресейдің түркі-славяндық өзара ықпалы да қарастырылады. Түйін сөздер: инновация, мектеп оқулықтары, мәдени байланыстар, әлемдік-тарихи үдеріс, түркі-славяндық қарым-қатынас, мәдениетаралық байланыс.
Содержание:

Білім беруді дамытудың қазіргі кезеңінде интерактивті оқыту әдістерін ескере отырып, қазіргі заманғы оқушыларды оқытуға арналған оқулықтардың үлгілері және білім беру реформасы барысында орын алған проблемаларды шешуде маңызды рөл атқарады. Білім берудің инновациялық тәсілі, білім парадигмаларының өзгеруі, әсіресе, қазіргі заманғы оқулықтардың сапасын арттыру және мектеп оқулықтарының мазмұнына, атап айтқанда, Қазақстан тарихына деген сұранысты күшейту мәселесін өзектендіреді. Сонымен бірге тәуелсіз Қазақстанның қалыптасу кезеңінде оқулықтың дамуының оң және теріс аспектілерін қорытуға мүмкіндік беретін және инновациялық мүмкіндіктерді, көп мәдениетті контекстті ескере отырып, қазақстандық оқулық үлгісін әзірлеуге арналған шешімді іздестіруге емес, назар аударуға мүмкіндік беретін жеткілікті тәжірибе жинақталғанын, және студенттердің жас ерекшеліктерін атап өткім келеді.

Жаңа ұрпақтың мектеп оқулықтары заманауи үрдістерді, мектептің жаңа талаптарын көрсетуі керек және ең бастысы, ақпараттық бағыттағы ғана емес, сонымен қатар функционалдық-мақсатты, мотивациялық, ынталандырушы, стимулдық, бағыттық, тәрбиелік тәсіл құрайды.Оқулықтар мен қол жетімді теориялық және практикалық материалдармен жұмыс істеу тәжірибесі, Қазақстан тарихына арналған оқулықтарды мектеп оқушылары мен студенттердің жаңа дүниетанымдық моделін қалыптастырудан, әсіресе негізгі рухани құндылықтар мен бағдарларды, азаматтық позицияны, мемлекеттік сәйкестікті және патриотизмді ескере отырып, зерделеуге мүмкіндік береді..

Мақаланың авторы ретінде «Педагогикалық ақпараттарды жобалаудың психологиялық негізі (оқытудың интеллектуалды технологияларының мәселелері)» - психодинамикалық көзқарас тұрғысынан жаңа ұрпақтың мектеп оқулықтары мәтінге қойылатын талаптар жүйесінде енгізілген көпфункционалды дидактикалық жүйе болып табылады [1].

Көпфункционалды дидактикалық жүйе Қазақстан тарихындағы оқулықтың негізгі элементтерінің бірі – ол оқулықтың ерекшеліктерін жүйе ретінде анықтайтын құрылым. Бұл құрылымында, мазмұнында,  оқулығы және оқыту әдісіде дамуының қазіргі үрдістері көрсетіледі.

Қазақстандық ғалымдардың оқулықтарында жұмыс істеу тәжірибесін талдау [3, 4], атап айтқанда, біздің отандасымыз әзірлеген оқуға алгоритмделген тәсіл әдіснамасы – Л.Н. Ланда  Алматыдағы мансабын және ғылыми ашылуларын бастаған, содан кейін Америкаға көшкен Ланда өз құрметіне аталған ландаматика теориясының үш негізгі ұғымын ашуға мүмкіндік берді. Оқыту моделін құру кезінде негізгі постулаттар ретінде ландаматика қағидалары ескерілді: 1) ой құрып оқу; 2) кестелер мен диаграммаларды жасауға мүмкіндік беретін интеллектуалды құрылымдарда ұйымдастырылған жүйені қалыптастыруға үйрету. Олар теориялық материалды түсінуге және жақсы есте сақтауға мүмкіндік береді; 3) эвристикалық тәсіл. Оқудың заманауи технологиялары, студенттердің интернет-ресурстарын белсенді пайдалану, техникалық құралдар шығармашылық тапсырмаларды қамтуға мүмкіндік береді, өзіндік жұмыс үшін әдебиеттер тізімін кеңейтеді және пәнді тереңдетіп оқытуға арналған материалдарды іздестіруді белсендіреді.

Қазақстан – тарихи және мәдени бай тарихи мемлекет. Еуразияның орталығында орналасқан Қазақстан Шығыс пен Батыс арасындағы мәдени байланыстардың қиылысында тұрды. Қазақстан тарихы екі мәдениеттің – қазақ және орыс қиылысында дамыды, сондықтан Қазақстан тарихы және «Қазақстан тарихы» оқулығы бойынша авторлық материалдар Қазақстанның тарихын және мәдениетін өткен және бүгінгі күнге дейін әлемдік тарихи үдерістің ажырамас бөлігі ретінде қарастырады – көптеген көрші елдермен, соның ішінде Ресеймен тығыз байланыста.

Оқу материалында көп қырлы, көп жақты сауда, әскери, саяси және әлеуметтік-мәдени түркі-славян өзара әрекеттесу тарихына көп көңіл бөлінеді.Қазақстан мен Ресей өткен тарихи, тарихи мұраны біріктіреді. Бұған қоса, зерттеулер көрсеткендей, Қазақстанда Ресей тарихынан, КСРО-дан тұтас алғанда және КСРО халықтарының тарихынан бөлек оқшауланған тарихи оқиғаларды қарастыруға болмайды.

Қазақстанның болуы – Ресей империясында өте ұзақ тарихи кезең, ішінде мәдениет, ғылым және экономика саласындағы әлемдік дамуды айқындайтын, қазақ қоғамының өміріне оң әсер еткен ел. Оқулық Қазақстан тарихын Ресейде болған оқиғалардан тыс қарау мүмкін емес екеніне назар аударады. Осылайша, XVIII ғасырдан бастап Қазақстанды жан-жақты зерделеудің бастауы осындай ресей ғалымдарының есімдерімен байланысты: М.В. Ломоносов, П.С. Палас, Н.П. Рычков А.И., А.И. Левшин, Г.Н. Потанин, В.В. Бартольд, А.С.Пушкин,  В.И. Даль, В.А. Ушаков және басқалары.

Оқулықта гуманитарлық бағыттағы XX ғасырдың 40-50-ші жылдарындағы түркі-славяндық өзара әрекеттесу кеңінен ашылады. Осы кезеңде еліміздің ең ірі ғылыми күштері Қазақстанда шоғырланған. Сонымен, Бурабайдағы ғылыми зерттеулерді жүргізген академиктер В.М.Алексеев, А.Н. Бах, Л.С. Берг, С.Н. Бернштейн, В.И. Вернадский, Н.Ф.Гамалея, Л.И. Мандельштам және тағы басқалар.Қазақстанға Мәскеу, Ленинград, Киев, Харьков және басқа қалалардың 23 көркемөнер ұжымдары көшірілді.  Көрнекті тұлғалар В.П. Марецкая, Н.Д. Мордвинов, Г.С. Уланова, Ю.А. Завадский; композиторлар С.С. Прокофьев, С. Туликов; Кукрыникс суретшілер (С. Куприянов, П. Крылов, Н. Соколов) және басқа да дарынды қазақ жастарды оқытуға қатысты.

1941 жылдың қараша айында Лениндік «Мосфильм» студиясының Мәскеудегі эвакуацияланған орденінің негізінде, «Ленфильм» киностудиясының Ленинград ордені және «Алма-Ата» киностудиясының «Орталық сценарий» киностудиясының Ленинград ордені ұйымдастырылды, онда көптеген фильмдер түсірілді – «Небесный тихоход», «Два бойца», «Илья Муромец», «Она защищает Родину», «Жди меня» және т.б. [3]. Қазақстан мен Ресей арасындағы көне мәдени байланыстар ғасырлар арқылы байқауда және ғасырлардың тамыры терең кетеді, екі ел халықтарының, діліміз және рухани-адамгершілік ұмтылу жақын тарихи жолында белгілі бір ортақ негізделген, екі елдің көптеген ұрпақтарының діни төзімділік тән көрініс болуы мүмкін болғандықтан, Қазақстан оқулықтар тарихының авторлары студенттер дәстүрлі қарым-қатынастарды нығайтуға сезімін дарыту етіп материал тамақтандыруға тырысамыз; материалдық мәдениеттер өзара іс-қимылын және осы екі елдің мекендейтін халықтардың өзара түсіністікті көрсетеді. Оқулықтардың материалдары сонымен қатар Қазақстанның түрлі елдердің әлемдік мәдениеттердің, өркениеттер мен геосаяси мүдделерінің, ең алдымен әр түрлі халықтар мен әртүрлі діндердің өкілдерінің мәдени өзара әрекеттесуінің қиылысында Қазақстанның стратегиялық маңызы бар позициясын көрсететін етіп ұсынылған.

Сонымен, дамыған модель негізінде құрылған заманауи мектеп оқулықтары барлық теориялық проблемалар, мектептің алдында тұрған белгілі бір бағыт және білім беру міндеттерін шешуге көмектесетін нақты педагогикалық мақсатты бағдарлауды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. ВҚазіргі заманғы білім беру стратегиясына сәйкес, оқулықтың құрылымы мен мазмұны мұғалімге өзіне жүктелген міндеттерді орындауға көмектеседі. Ол әртүрлі медиа-арналардан келген студенттерге жүйелендірілген және біріктірілген ақпаратты енгізді.  

Қазақстан тарихы туралы оқулықта қазақ және орыс халқының тарихындағы қайғылы кезеңдер – репрессия, ашаршылық, соғыспен байланысты қазақ және орыс халқының мәдени дипломатиясына қатысты әртүрлі мәтіндерді ұсындық. Ресейдің көрнекті ғалымдар, жазушылар, суретшілер, Қазақстанның әр түрлі кезеңдерінде келген және елдің дамуына үлес қосқандарға үлкен назар аударылады. Оқулықта ұсынылған материал оқушыларға мәдениетаралық және мемлекетаралық қатынастардың, мәдениетаралық қарым-қатынастың факторлары мен тетіктерін жақсы түсінуге мүмкіндік береді. Жоғарыда айтылған және Сейіт Қасқабасовтың пікірінше [5], еуразиялық ақыл-ой еліміздің екі жетекші этносына – қазақтар мен ресейліктерге тән және этносаралық келісімді сақтауда үлкен маңызға ие, және ең бастысы, осы екі елдің психологиялық көңіл-күйінен еліміздің саяси өміріне, ең бастысы – оның көңіл-күйі Қазақстанның саяси өміріне байланысты.

Қолданылатын әдебиеттер тізімі:

1.  Гельфман Э.Г., Холодная М.А., Демидова Л.Н. Педагогикалық ақпараттарды жобалаудың психологиялық негізі (интеллектуалды қарқынды оқыту технологиясы мәселесі // Психологиялық журнал. – 1993. – Т.14. – №6. – С. 35-45.

2.  Кадырбаев А.Ш., Шаймерденова М.Д. Оқылатын тілдің елі: Қазақстанның тарихы, географиясы және мәдениеті. – М., 2012.

3.  Аяған Б., Шаймерденова М.Д. Қазақстанның жаңа тарихы. Жалпы білім беретін мектептің 9 сынып оқулығына арналған оқулық. – Алматы: Атамұра, 2005, 2009, 2013.

4.  Ляховская В. Алматы қалай кино қаласы болды? Электронды ресурс. Қол жеткізу режимі:http://history.voxpopuli.kz/post/view/id/988

5.  Қасқабасов С. «Әдеби және көркем диалог» жинағына кіріспе. – Алматы, 2008. – С. 559

References:

1. Gel'fman EH.G., Holodnaya M.A., Demidova L.N. Psihologicheskaya osnova konstruirovaniya uchebnoj informacii (problema intellektoyomkih tekhnologij prepodavaniya // Psihologicheskij zhurnal, 1993. – T.14. – № 6. – S.35-45.

2. Kadyrbaev A.SH., Shajmerdenova M.D. Strana izuchaemogo yazyka: Istoriya, geografiya i kul'tura Kazahstana. – M., 2012.

3. Ayagan B., SHajmerdenova M.D. Novejshaya istoriya Kazahstana. Uchebnik dlya 9 klassa obshcheobrazovatel'noj shkoly. – Almaty: Atamura, 2005, 2009, 2013.

4. Lyahovskaya V. Kak Almata stala gorodom kino. Elektrondy resurs. Kol zhenkizu rezhimy: http://history.voxpopuli.kz/post/view/id/988

5. Kaskabasov S. Predislovie k sborniku «Literaturno-hudozhestvennyj dialog». – Almaty, 2008. – S. 559


М.Д.  Шаймерденова кандидат исторических наук, профессор КазНАИ имени Т.К. Жургенова

E-mail:mena_MS@mail.ru,   Казахстан, г. Алматы

А.А. Кульшанова кандидат исторических наук, профессор КазНАИ имени Т.К. Жургенова

E-mail:armankulshanova@mail.ru Казахстан, г. Алматы

 Учебник «История Казахстана» на  перекрестке казахской и русской культур: особенности и репрезентации

Статья посвящена модели казахстанского учебника с учетом инновационных возможностей, поликультурного контекста, межпредметных и возрастных особенностей обучающихся. А также рассматривается тюркско-славянское взаимодействие Казахстана и России, которых объединяет историческое прошлое, историческое наследие.

Ключевые слова: инновация, школьные учебники, культурные связи, всемирно-исторический процесс, тюрко-славянское взаимодействие, межкультурная коммуникация.

M.D. Shaimerdenova Candidate of Historical Sciences, Professor of Kazakh National Academy of Art by T.Jurgenov E-mail:mena_MS@mail.ru Almaty, Kazakhstan 

A.A. Kulshanova ciences, Professor of Kazakh National Academy of Art by T.Jurgenov

E-mail:armankulshanova@mail.ru Almaty, Kazakhstan

 Textbook "History of Kazakhstan" at the crossroads of Kazakh and Russian cultures: features and representations

Summary

The article is devoted to the model of the Kazakh textbook taking into account the innovative possibilities, the multicultural context, the intersubject and age characteristics of the students. And also the Turkic-Slavic interaction of Kazakhstan and Russia is considered, which are united by the historical past, historical heritage.

Key words:innovation, school textbooks, cultural ties, the world-historical process, the Turkic-Slavic interaction, intercultural communication.


Нет комментариев

Для того, чтобы оставить комментарий войдите или зарегистрируйтесь