Главная » Электронный журнал «edu.e-history.kz»

Электронный журнал «edu.e-history.kz»

В настоящей работе рецензируется новая книга «Монетное дело и денежное обращение в Великой Монгольской империи, государствах Чагатаидов и Джучидов на территории Казахстана», написанная международным авторским коллективом в составе российского нумизмата П.Н. Петрова (Нижний Новогород) и казахстанских археологов К.М. Байпакова и Д. Воякин (оба Алматы). Содержание рецензии посвящено рассмотрению нумизматической части книги. Проанализировано основное содержание книги, отмечены новизна и актуальность поднятых в книге вопросов монетного дела и денежного обращения в Монгольской империи, государстве Чагатаидов и Золотой Орде.
Мақала Арғын-Қаракесек ішіндегі Сарым руының белді тұлғаларының бірі - Бөрі Кенжебайұлының өмірбаяндық тарихына арналады. Бірінші бөлімде - ғылым пәлсафасы мен зерттеу әдіснамасындағы өзгерістерге қысқаша сипаттама беру арқылы өлкетану, тұлғатану саласындағы тарихи-антропологиялық зерттеулер алдына қойылатын талаптар анықталады. Екінші бөлімде – тарихнама мен дерек көздеріне сыни талдау жасалып, тұлғаның нақты туған және қайтыс болған жылдары анықталады. Түйін сөздер: ғылым пәлсафасы, зерттеу әдіснамасы, тарихи таным, тарихи-антропологиялық зерттеу, «антропологиялық (адамға) бетбұрыс», өмірбаяндық тарих, тарихты «жоғарыдан жазу», тарихты «төменнен жазу», «түсіндіру», «түсіну» ұстанымдары, өлкетану, тұлғатану, сыни талдау, тарихи шындық, әуесқойлық зерттеулер, аңыз, дерек, туған және қайтыс болған жылдар.
Мақалада күні бүгінге дейін демократия мен демократиялық үрдістерді саясаттану пәні және оны саяси сипаттау тұрғысынан ғана қарастырылып, осыған орай оның ішкі мәніне тереңірек тарихи тұрғыдан үңіліп сараптау жүргізу ғылыми тұрғыдан алғанда тасада қалып келе жатқандығы айтыла келіп, батыстық және отандық зерттеушілердің еңбегі негізінде осыларға сараптау жүргізігу тырысады. Бұл тарихи, әлеуметтік, мәдени, психологиялық, этнографиялық, философиялық және т.б. зерттеулердегі демократиялық үрдіс құбылысының (феноменінің) теориялық негізін жасауға қазіргі қоғамдағы күн сайын өзгеріп, өсіп отырған заманауи дамулар талабынан туындап отыр. Өйткені тек өткеніміз бен оның тарихын жазуда ғылыми жаңаша суреттеуді ғана енгізіп қою ғана емес, оны қалпына келтірудегі зерттеулер негізіне методологиялық жаңалықтарды енгізу болмақ. Сондықтан болар, демократия мен демократиялық үрдістер тарихының пайда болуы – Батыстағы гуманитарлық ойлаудағы «тарихи-антропологиялық төңкеріс» деген атауменен ғылыми танымда ерекшелене бастағанын айтады.
В данной статье рассматривается демографическая ситуация тюркских народов Казахстана за 1959-1970 гг. Этот период является самым малоизученным с точки зрения демографии тюркских народов КазССР. Политическое, экономическое и социальное положение в стране сыграло большую роль в изменении национального состава населения и его роста. Здесь рассмотрены данные материалов Всесоюзной переписи населения 1959 и 1970 гг. по КазССР.
В настоящей работе предлагается пересмотреть широко распространенное мнение о том, что правители Ак-Орды (восточной части Улуса Джучи) находились в зависимости от правителей Золотой Орды (западной части Улуса Джучи) и сохраняли на протяжении всего времени номинальную форму вассалитета. Детальное изучение источников и анализ политической истории Ак-Орды позволили изменить наше понимание сути этого вопроса. Развитие государственного управления Ак-Орды прошло несколько этапов в своем развитии и зависело от внутренних и внешних воздействий.
Научное исследование посвящено анализу властной символики в культуре кочевников Центральной Азии гунно-сарматского периода. В работе используются письменные источники – древнетюркские, китайские, материалы археологических исследований. На основании имеющихся данных выделяются несколько основных групп властных символов – тамги, сюжеты генеалогических преданий, практики связанные с изменением физического тела. Данные инструменты служили элите кочевников для легитимации власти. Разнообразие типов и форм ее репрезентации показывает высокий уровень развития политической культуры в предтюркский период. Множественность воинственных элитарных группировок в гунно-сарматское время в Центральной Азии, порождало кочевников обращаться к совершенно разным сторонам культуры и традиции. Они использовали все возможные инструменты для обозначения своего высокого статуса в социополитической иерархии кочевников изучаемого региона. Развитие властной символики в гунно-сарматский период привело в начале раннего средневековья к кодификации данных символов в государственной культуре Первого Тюркского каганата. Ключевые слова: власть, символы, кочевники, Центральная Азия, генеалогии, тамги, фасцинация
В настоящей работе приводятся сведения восточных источников о самоназвании казахского народа и его средневекового государства. По мнению автора, термин казах в качестве этнонима мог появиться на несколько десятилетий раньше общепризнанной даты, а именно в конце XIV – начале XV века. Это косвенно подтверждается сведениями Абдулгаффара Кырыми, автора «Умдет ал-ахбар». В качестве самоназвания средневекового Казахского государства, могло выступать сразу несколько наименований – Қазақ ұлысы, Қазақ мемлекеті, Қазақ елі. Такие обозначения использует в своем труде Ибн Рузбихан – билад-и казак, улус-и казак, дийар-и казак, мамлакат-и казак.
Мақалада 1941-1945 жж. соғыс кезінде КСРО үкіметінің халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету жүйесі, оның Қазақстандағы Бюросының қызметі зерттелген. Қазақстандағы Карточка Бюросы 1941 ж. жаз бен күзде әр облыста, қалада, ауданда, ауыл кеңестерінде, жұмысшы мекемелерінде құрылған азық-түлікті мөлшермен босату (сату) комиссияларының басын біріктіріп, 1942 ж. ақпаннан 1947 ж. желтоқсанның соңына дейін қызмет етті. Карточка жүйесімен азық-түлік сату ауыл-село халқына таралған жоқ. Карточка жүйесі1941-1947 жж. Қазақстанда жыл сайын орта есеппен 2 млн 200 мыңнан астам адамды қамтыды.
Мақалада ХІХ ғасырдың 60-70 жылдарында Шығыс Түркістан аумағында қалыптасқан Құлжа сұлтандығы мен Жетішар (Жеті шаһар) мемлекеттеріндегі саяси ахуалдардың қазақтар және қырғыздарға әсері мәселесі ғылыми тұрғыдан талданады. Авторлар өз тұжырымдарын ғылыми еңбектердің мәліметтері және мұрағат деректері бойынша негіздейді.
Ортағасырлардағы мемлекеттер арасында Алтын Орданың өзіндік ерекше орны бар екені белгілі. Оның қалыптасу, даму және құлдырау кезеңдері болды. Алтын Орданы әр түрі хандар басқарған тұста оның Орыс мемлекетіне деген саясаты да үздіксіз өзгеріп отырды. Алтын Орданың ханы Тоқтамыстың кезінде екі мемлекет арасының шиеленіскені сондай, Тоқтамыс хан Мәскеуге әскери жорыққа аттанды. Мәскеу қаласы үшін және орыс княздіктері үшін үлкен қасіретке айналған бұл жорық орыс жылнамаларында көрініс тапқан. Дегенмен де, бір таң қаларлығы, Мәскеуді күйретуге алып келген осы жорық шын мәнінде Мәскеу княздігінің атын орыс жерніде жарнамалап, орыс княздіктері арасында бұл қаланың орыс мемлекетін біріктіруші қала ретінде рөлін көтере түсті. Оқырманға ұсынылып отырған мақалада орыс-түрік қатынасының елеулі беттері болып табылатын осы тарих екжей-текжейлі баяндалған. Мұнда, Тоқтамыс ханның Мәскеу князі Дмитрий Донскоймен және Орталық Азия өңірінде үлкен империя құрған атақты Әмір Темірмен қайшылықты қарым-қатынасының салдарлары баяндалады. Мақала Тоқтамыс ханның билігінің күйреуінде Әмір Темір мен қарым-қатынасының нашарлауы барысында қалыптасқан ахуалдарды біршама түсінікті және нақты баяндаған. Мақала бұрынғы Еуроцентристтік көзқараста жазылған Алтын Орда мен Мәскеу мемлекетінің қарым-қатынасына қатысты ұстанымдарды жаңаша қарауымен ерекшеленеді.