Басты бет » Материалдар

Материалдар

М.Қ. ЕГІЗБАЕВА, әл-Фараби атын. ҚазҰУ, доцент, т.ғ.к
ӘОЖ 391.745/749 ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ МАЛҒА ҚАТЫСТЫ ЫРЫМДАРЫ МЕН ТИЫМДАРЫ

Мақалада қазақ халқының дәстүрлі мәдениетінде қалыптасқан, мал шаруашылығы тіршілігінде қолданыста болған, әрі қазіргі күннің шаруашылығының негізгі арқауы болып табылатын, малға байланысты ырым-тыйымдар жүйесі жөнінде талданады. Сонымен бірге, Қазақстанның аймақтары бойынша – солтүстiк, шығыс және Жетiсу өңiрлеріндегі сақталған бірнеше ырым-тиымдар көрсетіледі. Олардың ерекшелену қасиеттері аталып, көрсетілген ырымддар мен тиымдардың себептері мен қолдану аясы жөнінде де айтылады.

Б.К. ҚАЛШАБАЕВА, әл-Фараби атын. ҚазҰУ, профессор, т.ғ.д.
ӘОЖ 391.745/749 ҰЛТТЫҚ ДӘСТҮР – «БЕТАШАР» САЛТЫ: САҚТАЛУЫ МЕН ЖАҢҒЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Мақалада қазақ халқының отбасылық тұрмысында жасалынатын әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерінің ішінде әлі күнге дейін мән-мағынасын жоғалтпаған дәстүрлердің бірі – беташар ғұрпының ерекшеліктері мен жоралғылары жөнінде сөз қозғалады. Беташар рәсімінің басты ғұрпы келіннің бетін ашу үшін айтылатын беташар жырының орындалу реті және ел арасынан жазылып алынған беташардың кейбір үлгілері көрсетіледі. Сонымен қатар, бүгінгі күні беташар рәсімінің рөлі мен кейпі мәселесі аталып өтеді.

М.Қ. ЕГІЗБАЕВА, әл-Фараби атын. ҚазҰУ, доцент, т.ғ.к.
ӘОЖ 391.745/749 ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ БАЛАНЫҢ ТУЫЛУЫНА БАЙЛАНЫСТЫ САЛТ-ДӘСТҮРЛЕРІ МЕН ӘДЕТ-ҒҰРЫПТАРЫ

Мақалада дәстүрлі қазақ қоғамында сақталған екі қабат әйелдің босанған сәтінен бастап, кейінгі әйел адамның жағдайына байланысты жасалған жоралғылар мен түрлі ырымдар, баланың өмірге келу құрметіне арналған салт-дәстүрлер мен ғұрыптары жөнінде аталып өтеді. Сонымен бірге жас баланың ер жетуіне дейін жасалатын: қырқынан шығару, шілдехана, бесікке байлау, тұсау кесу секілді ырымдары жөнінде аталады. Ерекше назарды бесікке байлау үрдісіне бөліп, қазақ бесігінің негізгі пайдалы жақтары жөнінде де сөз қозғалады.

А.Н. АЛЕКСЕЕНКО, д.и.н., профессор К.Е. СМАГУЛОВА, PhD докторант Восточно-Казахстанский государственный университет имени С. Аманжолова г. Усть-Каменогорск, Казахстан
УДК 39 (574.42) ТРАНСФОРМАЦИЯ МАТЕРИАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЫ КАЗАХОВ ВОСТОЧНОГО КАЗАХСТАНА В КОНЦЕ XIX - НАЧАЛЕ XXI ВЕКОВ

В статье рассматривается развитие и трансформация материальной культуры казахов от традиционной кочевой культуры до оседлой. Трансформация традиционной материальной культуры казахов рассматривается через изучение системы материального производства, общественных отношений, особенностей жизнедеятельности казахов Восточного Казахстана в период с конца XIX –начала XXI веков. В статье раскрываются факторы повлиявшие на изменение материальной культуры от кочевой до оседлой. В первую очередь, раскрывается политика царизма, проводимая касательно казахов номадов, влияние ее на изменение хозяйственного типа казахов, и в следствие этого происходит процесс оседания, изменения бытовых условий, изменения хозяйственного типа, материального производства. Ключевые слова: культура, казахи Восточного Казахстана, материальная культура казахов, номадизм, оседлость, трансформация, юрта, жилище, жизнедеятельность казахов.

Г.Т. Каженова, т.ғ.к., Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті
ӘӨЖ 961/959 (5каз) ЗЕМСТВО ЖӘНЕ АЛАШ-ОРДА

1917 - 1918 жылдары Қазақстан территориясында жер реформасы жүзеге асырылды. Мақалада Ақмола облысындағы қазақ болыстарындағы земство мекемелерінің қалыптасу үрдісі қарастырылады. «Алаш» партиясының өкілдері земствоны өзін өзі басқару жолындағы алғашқы қадам және территориялық ұлттық автономияға өту жолы ретінде қарастырды. 1917 жылы жазда басалған земствоны енгізу бойынша жұмыстар кеңес өкіметінің орнығуымен орта жолдан үзілді. Кеңестер билігі Алаш-Орда үкіметі земстволармен тығыз байланыста болды деп есептеді. Уездерде құрылған Алаш-Орда кеңестері земствоның басқару құзіретіне араласпауға ұмтылғанымен, іс жүзінде оның көптеген қызметтерін атқарды. Ақмола облысы, қазақ халқы, Алаш-Орда, жергілікті басқару органдары, болыстық земстволар, азамат соғысы.