Басты бет » «edu.e-history.kz» электрондық журналы

«edu.e-history.kz» электрондық журналы № 2

Мақала XVIII ғ. 50-70 жж. Батыс Қазақстанда Нұралы ханның басқаруы кезінде болып өткен әлеуметтік-саяси оқиғаларға арналған. Көрсетілген онжылдықтар аса арынды әлеуметтік-саяси дүрбелеңдер орын алған Отан тарихындағы маңызды кезеңдердің бірін құрайды. Мақалада олардың негізгі себептері қарастырылады, сонымен қатар аталған өңір қазақ қауымдарының шекаралас ресейлік тұрғындарымен арадағы қарым-қатынастарының кейбір тұстары сипатталады.
Ғылыми мақалада бұрын ғылыми айналымға тартылмаған тың мұрағат құжаттарының негізінде қазақ жерінде бой көтерген алғаш жоғары оқу орнын – Қазақ мемлекеттік университетін ұйымдастыру мен нығайтудағы Санжар Асфендиаровтың 1928-1931 жылдар аралығындағы ректорлық қызметі жан-жақты қарастырылып, талданды.
В данной статье автор рассматривает процесс трансформации традиционного мировоззрения средневековых тюрков, борьбу новых религиозных систем, в результате которой ислам стал господствующей религией среди большинства тюркских государств. По результатам исследования автора, видно, что кроме политических, здесь имелись и духовные причины, а именно мировозренческие факторы. Благодаря суфийским учениям ислам стал более близок к кочевникам. Тюркские суфииские ордены как йассавиийа умело синтезировали ислам с традиционными верованиями кочевников.
Мақалада қазақтың ұлттық мәдениетінің қалыптасуы және оның дамуы барысында қазақтың жеті атадан аспай некеленбеу институтының, қазақ тілінде диалектінің болмауына, тұрмыстық әдет-ғұрыптарда айырмашықтардың сақталмауына, ұлттық бірліктің сақталып, жүздер мен рулар арасында жойқын әскери соғыстың болдырмауына, ауыз әдебиетінің ел ішіне кең тарауына белсенді рөл атқарғаны салыстырмалы түрде талданады. Сондай-ақ, қазақтардың Ресей мен Қытай құрамына кіргеннен кейінгі екі ел қазақтарының өзара байланыстары, мәдени ықпалдары, олардың орыстық және қытайлық мәдени ортаның ықпалына ұшырап, мәдени бөгделенуі – трансформациялануы; Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін әлемдегі этникалық қазақтардың тарихи отанына оралуымен Қазақстанға келген дәстүрлі және заманауи мәдениеттердің отандық әлеуметтік-экономика мен мәдениеттің дамуына белсенді рөл атқарғаны; оралмандармен келген мәдениеттердің қазақстандық мәдениетпен өзара тоғысуы және олардың трансформациялануы арқылы жаңа мәдениеттің қалыптасып келе жатқаны пайымдалады.
Қазіргі таңдағы Қазақстан тұрғындарының алдындағы басты мақсат – отбасы тұрақтылығы. Отбасының тұрақсыздығы қоғамды, мемлекетті алаңдатады. Отбасы тұрақтылығын ғылыми тұрғыда зерттеу үшін теориялық-әдістемелік, ақпараттық, әдістік мәселелер қаралады. Зерттеу барысында түрлі тәсілдер қолданылды: этнографиялық дерек жинау, сауалнама, анкета, сұхбат, құжаттарды талдау, бақылау, психологиялық тест және т.б. Бұл әдіс-тәсілдердің әр қайсысының артықшылығы мен кемшіліктері бар. Аталған талдау неке-отбасылық қатынас мәселесін шешуде, яғни жаңадан құрылған жас отбасының тұрақтылығын алдын-ала болжауға мүмкіндік береді.
Түйіндеме: Мақалада Үгедей хандығының құрылу мен өркендеуі, Үгедей ұрпақтарының тағдыры, сондай-ақ, Қытайдағы Моңғолдың Юань патшалығы мен Орталық Азия қарым-қатынасы қарастырылады. Түйін сөздер: орта ғасыр, моңғол империясы, Үгедей, Қайду, Орталық Азия, көшпелілер.
Currently, much attention is being paid to spiritual and cultural heritage of nations. In recent years, cultural policies in Kazakhstan seek to promote the material and spiritual heritage, both within the country and at an international level. Efforts are directed to the preservation of these values in museums and specialized institutions, as well as to their cultural transmission in educational programs in colleges and universities. This paper presents some of these policies and shows the vital relation between the work in cultural heritage preservation developed in museums and educational processes. It also inquires into how these relations might be made more productive by means of Information and Communication Technologies. In this regard, the archaeological museum materials are the means of the cultural heritage of both material and spiritual values, which is an important factor in education. Keywords: archaeology, cultural values, education, historical heritage, museum.
Abstract: Currently, much attention is being paid to the spiritual and cultural heritage of nations. In recent years, cultural policy in Kazakhstan seeks to promote the material and spiritual heritage, both within the country and at an international level. Efforts are made to preserve these values in museums and specialized institutions, as well as their cultural transmission in educational programs at colleges and universities. This paper presents some of these politics and shows the vital relation between the work in cultural heritage preservation developed in museums and at educational processes. It also inquires into how these relations can be made more productive by means of Information and Communication Technologies. Key words: archeology, cultural values, education, historical heritage, ICTs, museums.
Т.ғ.д. профессор Б.К. Қалшабаева мен А.К. Бейсегулованың «Ресейдегі қазақтардың мәдени мұраларының сақталуымен өзгерісі» тақырыбындағы мақаласы Ресей Федерациясының Алтай республикасы Қошағаш ауданындағы қазақтардың материалдық және рухани мәдениетінің сақталуы мен өзгерісі мәселелеріне арналған. Мақалада авторлар қазақтардың Қошағаш ауданындағы алғаш салынған қоныстары мен баспана үлгілерін, атауларындағы ерекшелігін көрсетеді. Сонымен қатар, дәстүрлі киімдері мен тағамдарындағы ұлттық болмыстың сақталуымен бірге жергілікті халықтың ықпалымен енген өзгерістер жөнінде де айтылады. Сондай ақ, орыс халқының ықпалымен ұннан жасалынған тағамдардың түрлері көбейгендігі көрсетіледі. Авторлар мақалада отбасы және отбасылық тұрмыспен байланысты әдет-ғұрып, салт-дәстүрлердің сақталуы мен ерекшелігін де жан-жақты көрсетеді. Сондай ақ, аймақтық ерекшеліктер мәселен, Орынбор мен Алтай қазақтарының әдет-ғұрып, салт-дәстүрлер салыстырыла қарастырылады. Мақалада Алтай қазақтарының дәстүрлі мәдениетіне жергілікті алтай халқынан енген өзгерістер де қарастырылады. Түйін сөздер: Ресей, мәдени мұра, Қошағаш ауданы, материалдық мәдениет, рухани мәдениет, Орынбор, Алтай.
Түйіндеме Мақалада Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Боран ауылдық округінің территориясында, Қара Ертіс өзенінің оң жағалауында орналасқан Түйетас қорымынан, 2014 жылы жүргізілген археологиялық қазба барысында табылған, IX-X ғғ. мерзімделетін жылқы әбзелдері қарастырылады. Авторлар осы әбзелдердің құрамындағы үзеңгіге кеңінен тоқталған. Бұдан басқа Корея, Жапония және Қазақстанмен көршілес орналасқан мемлекеттердің аумағынан табылған үзеңгілердің зерттелуіне байланысты мағлұматтар келтірген. Кілт сөздер. жылқы, әбзелдер, Алтай, Күршім ауданы, түркі кезеңі, үзеңгі.